ملاحظات کلی
خطمشی اخلاقی نشریه زمین ساخت بر اساس دستورالعملهای کمیته اخلاق در انتشار (COPE) تنظیم شده و با آییننامههای رفتاری هیئت تحریریه کمیته بینالمللی سردبیران مجلات (ICMJE) مطابقت دارد.
تمامی افراد مرتبط با این نشریه، از جمله نویسندگان، داوران، ویراستاران و خوانندگان، ملزم به رعایت این اصول اخلاقی هستند.
نویسندگان هنگام ارسال مقاله به فصلنامه «زمین ساخت» باید بهصورت رسمی تعهد دهند که اثر ارسالی حاصل یک پژوهش اصیل بوده و پیشتر در هیچ مجلهای (به هر زبانی) منتشر نشده یا همزمان برای بررسی به نشریه دیگری ارسال نشده است.
برای آگاهی بیشتر از اصول اخلاق نشر و دستورالعملهای مربوطه، لطفاً به وبسایت کمیته اخلاق در انتشار به نشانی:
http://publicationethics.org مراجعه فرمایید.
تعهدات و مسئولیتهای ناشر
- ناشر نشریه زمین ساخت متعهد است که تصمیمگیری نهایی در مورد پذیرش یا رد مقالات بهطور کامل در اختیار سردبیر و هیئت تحریریه باشد و در این فرآیند هیچگونه دخالت یا اعمال نفوذی صورت نگیرد.
- تصمیمات نشریه صرفاً بر پایه ارزیابیهای علمی، تخصصی و حرفهای اتخاذ میشوند و تحت تأثیر منافع شخصی، سازمانی یا نهادی قرار نخواهند گرفت.
- ناشر موظف است پایبندی تمامی افراد دخیل در فرآیند انتشار—از جمله سردبیر، اعضای هیئت تحریریه، داوران، نویسندگان و خوانندگان—را به اصول اخلاق نشر رصد و نظارت کند.
- همچنین، ناشر وظیفه دارد در صورت لزوم، نسبت به اصلاح، شفافسازی، یا بازپسگیری مقالات منتشرشده، مطابق با استانداردهای بینالمللی اقدام و اطلاعرسانی لازم را انجام دهد.
تعهدات و مسئولیتهای سردبیر و هیئت تحریریه
- سردبیر و تیم تحریریه نشریه زمین ساخت اختیار کامل در پذیرش یا رد مقالات علمی را دارند و این تصمیمات بر اساس ارزیابی تخصصی داوران و اعضای هیئت تحریریه اتخاذ میشود.
- سردبیر موظف است محرمانگی مقالات ارسالی را در تمام مراحل بررسی تا زمان انتشار رعایت کند و بر اساس سیاست داوری دو سو ناشناس (Double-Blind)، از افشای هویت داوران و نویسندگان جلوگیری نماید.
- وی همچنین مسئول پیشگیری از بروز تضاد منافع در فرآیند داوری و انتشار مقالات است و در صورت مشاهده یا آگاهی از تعارض منافع، باید آن را بهطور شفاف افشا کند.
- در مواردی همچون سرقت ادبی، دادههای ساختگی یا سایر تخلفات علمی، سردبیر موظف است اقدامات اصلاحی مانند انتشار توضیحات، اصلاحیه، یا بازپسگیری مقاله را انجام دهد.
- هیچگونه اطلاعات مرتبط با مقاله نباید در اختیار فردی خارج از تیم تحریریه، داوران و نویسنده مسئول قرار گیرد.
تعهدات و مسئولیتهای داوران
- داوران موظف به رعایت کامل محرمانگی اطلاعات مقاله در تمام مراحل ارزیابی هستند. فرآیند داوری در نشریه زمین ساخت بهصورت دو سو ناشناس انجام میگیرد و هویت نویسنده و داور نزد یکدیگر پنهان میماند.
- داوران باید نظرات علمی و تخصصی خود را در زمان مقرر از طریق تکمیل فرم داوری و ارائه پیشنهادات در بخش نظرات برای نویسنده و ویراستار ثبت نمایند.
- در صورت وجود هرگونه تضاد منافع، داور باید از داوری مقاله خودداری کرده و موضوع را فوراً به سردبیر اطلاع دهد.
- ارزیابی علمی مقالات توسط داوران باید دقیق، عادلانه، بیطرفانه و صرفاً بر اساس شواهد و اصول علمی انجام شود.
تعهدات و مسئولیتهای نویسندگان
- رعایت اصول بنیادین نگارش علمی، اخلاق پژوهش، و استانداردهای تحقیق در تهیه مقالات برای نشریه زمینساخت الزامی است. نویسندگان موظفاند مقاله خود را مطابق با قالب مشخصشده در راهنمای نگارش مقالات نشریه تنظیم کنند.
- پیش از ارسال مقاله، تمامی نویسندگان باید راهنمای نویسندگان و شرایط و ضوابط ارسال مقاله را به دقت مطالعه کرده و بر همان اساس عمل کنند.
- نویسنده مسئول موظف است از آگاهی و رضایت سایر نویسندگان برای ارسال مقاله اطمینان حاصل کرده و فرم تعهد نویسندگان را تکمیل و ارسال کند.
- درج نام نویسندگان باید بر پایه مشارکت واقعی و علمی در نگارش و تدوین مقاله باشد و نام هیچ فردی بدون مشارکت کافی نباید در مقاله ذکر شود.
- وابستگی سازمانی تمامی نویسندگان باید به صورت دقیق در مقاله قید شود و در صورت وجود هرگونه تعارض منافع میان نویسندگان یا با نهادهای مرتبط، باید صریحاً اعلام شود.
- در راستای ارتقاء کیفیت فرآیند داوری تخصصی، از نویسندگانی که دارای صلاحیت علمی هستند دعوت میشود در ارزیابی مقالات دیگر این نشریه همکاری نمایند.
- در صورت حمایت مالی یا سازمانی از مقاله، اطلاعات مربوط به حامی مالی پژوهش باید بهروشنی در مقاله ذکر شود.
- چنانچه نویسندگان در هر مرحله از فرآیند انتشار، خطا یا نادرستی علمی در مقاله خود بیابند، موظفاند سریعاً موضوع را به اطلاع سردبیر برسانند تا نسبت به اصلاح، شفافسازی یا ابطال مقاله تصمیمگیری شود.
- برای پیشگیری از تخلفات علمی، تمامی مقالات ارسالی به نشریه زمینساخت پیش از ورود به فرآیند داوری، توسط سامانه مشابهتیاب سمیمنور بررسی خواهند شد.
- نویسندگان باید تمامی منابع مورد استفاده مستقیم و غیرمستقیم را به شکل دقیق و بر اساس استانداردهای ارجاعدهی ذکر نمایند.
معیارهای نویسندگی (تألیف)
هر فردی که نام او به عنوان نویسنده درج میشود، باید دستکم در یکی از موارد زیر مشارکت علمی معناداری داشته باشد:
- طراحی پژوهش، گردآوری، تحلیل یا تفسیر دادهها
- نگارش مقاله یا بازنگری اساسی و علمی در محتوای آن
- تأیید نهایی مقاله برای انتشار
در مجموع، هر نویسنده باید نقشی مؤثر و مسئولانه در تولید علمی مقاله داشته باشد تا بتواند پاسخگوی بخشی از محتوای علمی مقاله باشد.
اصول مسئولیتپذیری نویسنده مسئول
نویسنده مسئول، نماینده اصلی مقاله در ارتباط با نشریه است و باید در تمامی مراحل—from ارسال مقاله تا داوری، اصلاحات، آمادهسازی برای چاپ و پس از انتشار—به موقع پاسخگو باشد.
این فرد مسئول است که:
- کلیه مستندات الزامی از جمله فرم تعهدنامه نویسندگان، فرم تعارض منافع و سایر مدارک را تهیه و ارسال کند
- نظرات داوران را به موقع دریافت کرده و بازخوردهای موردنیاز را اجرا نماید
- در فرآیند بررسی، به تمامی مکاتبات سردبیر و مدیر اجرایی پاسخ دهد
- پس از انتشار نیز در صورت نیاز برای رفع ابهامات علمی یا اخلاقی با نشریه همکاری کند
پس از پذیرش نهایی مقاله، افزودن یا حذف نویسنده و یا تغییر در ترتیب نویسندگان مجاز نیست، مگر با ارسال نامهای رسمی حاوی امضای تمامی نویسندگان که نشاندهنده رضایت کامل همه اعضای گروه نویسندگی باشد.
مطالعات مرتبط با انسان و حیوان
در مقالاتی که شامل تحقیقات انسانی یا حیوانی هستند، درج بیانیهای مبنی بر دریافت رضایت آگاهانه از آزمودنیها یا اولیای آنها الزامی است.
علاوه بر این، تمامی پژوهشهایی که بر روی انسان یا حیوان انجام میگیرند باید پروتکل پژوهشی تأییدشده توسط کمیته اخلاق معتبر داشته باشند و مشخصات آن در مقاله گزارش شود.
اصول شفافیت
یک پژوهش علمی باید از نظم منطقی و طرحی مناسب برخوردار باشد و تمامی معیارهای اخلاقی پژوهش را رعایت کند. هرگونه تحقیق با استانداردهای پایینتر میتواند به عنوان سوء رفتار پژوهشی محسوب شود. نویسندگان مسئول تمام محتوای علمی و همچنین صحت اطلاعات کتابشناختی مقاله هستند.
تجزیه و تحلیل دادهها
دادهها باید به طور صحیح و معتبر تجزیه و تحلیل شوند. تحلیل نادرست دادهها همیشه به معنای سوء رفتار نیست، اما هرگونه دستکاری یا جعل دادهها به عنوان رفتار غیراخلاقی شناخته میشود.
دسترسی به دادهها
تمامی دادههایی که برای حمایت از نتایج تحقیق استفاده میشوند باید در صورت درخواست از نویسندگان در دسترس باشند.
تضاد منافع
تضاد منافع معمولاً به صورت آشکار قابل شناسایی نیست، ولی میتواند بر تصمیمات نویسندگان، داوران و ویراستاران تأثیر بگذارد. تضاد منافع میتواند جنبههای شخصی، تجاری، مالی، سیاسی یا علمی داشته باشد و ممکن است پس از آشکار شدن باعث گمراهی یا فریب خوانندگان شود. منافع مالی میتواند شامل مواردی مانند اشتغال، تأمین مالی تحقیقات، سهام یا پرداختهای مالی در ازای سخنرانی و مشاوره باشد.
فرایند داوری همتا
بازه زمانی فرایند داوری مقالات در این نشریه تقریبا بین دو تا 4 ماه است
این نشریه از روش داوری همتا دو سویه ناشناس استفاده میکند. در این روش، هویت داوران و نویسندگان برای یکدیگر ناشناس است. برای حفظ این محرمانگی، نویسندگان باید مقالات خود را به گونهای تهیه کنند که هویت آنها قابل شناسایی نباشد. در صورت وجود تضاد منافع با یک داور خاص، نویسندگان میتوانند با سردبیر ارتباط برقرار کنند. هیچ مقالهای رد نمیشود مگر اینکه حداقل نظرات منفی از دو داور دریافت شود.
سیاست آرشیوی
این نشریه از سیاست پشتیبانگیری و بایگانی دیجیتال برای حفظ و دسترسی به مقالات منتشر شده استفاده میکند. تمامی مقالات بهطور رایگان و بدون محدودیت از طریق وبسایت نشریه به صورت دسترسی آزاد (Open Access) در دسترس هستند. نویسندگان تشویق میشوند که نسخه نهایی منتشرشده را به اشتراک بگذارند تا از صحت ارجاعات و اعتبار علمی مقاله اطمینان حاصل شود.
سیاست خودآرشیوی
نویسندگان مجاز به بایگانی نسخههای مختلف مقالات خود با شرایط زیر هستند:
- نسخه ارسالشده (پیشچاپ): نویسندگان میتوانند نسخه اصلی مقاله خود را پیش از داوری علمی، در مخازن شخصی و دانشگاهی منتشر کنند.
- نسخه پذیرفتهشده: نسخه داوریشده و پذیرفتهشده مقاله میتواند در وبسایت شخصی یا مخازن دانشگاهی آرشیو شود.
- نسخه منتشرشده: نسخه نهایی مقاله پس از انتشار در وبسایت مجله و سایر پلتفرمها به اشتراک گذاشته میشود.
حریم خصوصی و محرمانگی
محرمانگی باید در تمام مراحل بررسی مقاله رعایت شود. اطلاعات مربوط به مقالات باید تنها در اختیار نویسندگان، داوران و ویراستاران قرار گیرد و از افشای آنها جلوگیری شود، مگر در مواردی که نقض صداقت یا تقلب در مقاله وجود داشته باشد.
حق چاپ و مجوز انتشار
این نشریه بهصورت دسترسی آزاد (Open Access) عمل میکند. تمامی مقالات تحت مجوز Creative Commons Attribution License 4.0 International (CC-BY 4.0) منتشر میشوند. این مجوز به دیگران اجازه میدهد که مقالات را دانلود، استفاده مجدد، چاپ مجدد و یا تغییر دهند، مشروط بر آنکه نویسنده و منبع به درستی ذکر شود.
مقابله با سرقت ادبی
سرقت ادبی به هرگونه استفاده بدون استناد از مطالب دیگران اطلاق میشود. این نشریه از نرمافزارهای پیشگیری از سرقت ادبی برای بررسی تمامی مقالات استفاده میکند. سرقت ادبی نقض جدی اخلاق پژوهشی است و مقالاتی که به این مشکل مواجه شوند، رد خواهند شد. در صورت شناسایی سرقت ادبی پس از انتشار، نشریه حق اصلاح یا بازپسگیری مقاله را برای خود محفوظ میدارد.
فرآیند شناسایی و رسیدگی به اتهامات سوءرفتارهای پژوهشی
در نشریه زمین ساخت، سردبیر اقدامات لازم را برای شناسایی و جلوگیری از انتشار مقالاتی که شامل تخلفات پژوهشی هستند، انجام میدهد.
این اقدامات به شرح زیر است:
- اولین اقدام سردبیر، اطلاعرسانی به دفتر تحریریه نشریه است که در آن نسخههای مربوط به مطالب و پیشنویس نامهای برای نویسنده ارسال میشود که از او درخواست توضیح غیرقضاوتی میشود.
- در صورتی که توضیحات نویسنده پذیرفته نشود و تخلف جدی به نظر برسد، موضوع به کمیته نشر ارجاع داده میشود. پس از بررسی، کمیته تصمیم خواهد گرفت که آیا پرونده بهاندازه کافی جدی است که منجر به ممنوعیت ارسالهای بعدی توسط نویسنده شود یا خیر.
- اگر تخلف از نوع کماهمیتتری باشد، سردبیر با توصیه کمیته نشر، نامهای بهعنوان تذکر برای نویسنده ارسال کرده و خط مشیهای نشریه را برای او یادآوری خواهد کرد. در صورتی که مقاله قبلاً منتشر شده باشد، ویراستار ممکن است از نویسنده بخواهد که برای اصلاح سوابق، یک عذرخواهی عمومی در مجله منتشر کند.
- اخطاریه برای نویسنده ارسال شده و هر مقاله دیگری از نویسنده مسئول تخلف یا هر مقالهای که تحت بررسی این نویسندگان باشد، فوراً رد خواهد شد.
- نویسندگان از عضویت در هیئت تحریریه یا انجام داوری برای نشریه ممنوع خواهند شد. نشریه این حق را برای خود محفوظ میدارد که اقدامات بیشتری را در این زمینه انجام دهد.
- در مواردی که تقلب شدید باشد و منجر به بازپسگیری مقاله شود، یک اعلامیه بازپسگیری در مجله منتشر خواهد شد و بهطور آنلاین به مقاله لینک خواهد شد. نسخه آنلاین نیز با تاریخ بازپسگیری مشخص خواهد شد.
فرآیند رسیدگی به شکایات نویسندگان
سردبیر و تیم تحریریه نشریه زمین ساخت از درخواستهای تجدید نظر منطقی و مستدل نسبت به تصمیمات سردبیر و هیئت تحریریه استقبال میکنند. با این حال، ضروری است که این درخواستها با شواهد و دلایل معتبر پشتیبانی شوند. نویسندگان برای درخواست تجدید نظر باید شواهد معتبر یا دادههای جدیدی را به همراه پاسخ به نظرات سردبیر و داوران ارائه دهند. در این نشریه، تمام تلاش بر این است که تصمیمات نهایی بر اساس نظرات دقیق داوران و دبیران نشریه اتخاذ شود، بنابراین تغییرات در تصمیمات اصلی معمولاً به ندرت اتفاق میافتد. اما اگر از تصمیم نهایی نشریه ناراضی هستید و فکر میکنید که شایسته تجدید نظر است، میتوانید مراحل زیر را دنبال کنید:
- دلایل منطقی و مستند خود را به دفتر نشریه ارائه دهید.
- در درخواست خود بهطور واضح توضیح دهید که چرا با این تصمیم مخالف هستید.
- هرگونه اطلاعات جدید یا دادههایی که مایلید در فرآیند بررسی در نظر گرفته شود را به سردبیران نشریه ارسال کنید.
- اگر معتقدید که داوران در ارزیابی مقاله شما اشتباه کردهاند، دلایل مستند و قابل قبولی ارائه دهید.
- اگر فکر میکنید که در فرآیند داوری تضاد منافع وجود داشته است، مدارک خود را ارائه دهید.
ملاحظات:
- تیم تحریریه زمین ساخت تنها یک درخواست تجدید نظر برای هر مقاله را قبول میکند.
- پس از دریافت درخواست تجدید نظر، ویراستاران ممکن است از داوران و ویراستارانی که در ارزیابی مقاله مشارکت داشتهاند، مشورت بگیرند.
- تصمیمات ویراستاران و هیئت تحریریه در مورد درخواست تجدید نظر نهایی بوده و ممکن است شامل رد مقاله، درخواست بررسی بیشتر از سوی داوران یا درخواست ارسال نسخه اصلاح شده باشد.
راهنماها و دستورالعملهای اخلاقی کمیته اخلاق در نشر (COPE):
نشریه زمین ساخت بهطور جدی به دنبال رعایت دستورالعملها و نمودارهای جریان کمیته اخلاق در نشر (COPE) در فرآیند بررسی، انتشار و مسائل مربوطه است.
برای اطلاعات بیشتر به این صفحه مراجعه کنید: (https://publicationethics.org/resources/flowcharts-new/translations).
آییننامههای رفتاری و بهترین عملکرد کمیته اخلاق در نشر (COPE) برای سردبیران:
(https://publicationethics.org/files/Code_of_conduct_for_journal_editors_Mar11.pdf)
(https://publicationethics.org/files/2008%20Code%20of%20Conduct.pdf)
مسئولیت علمی و اخلاقی هر چیزی که در نشریه منتشر میشود، بر عهده سردبیر است. این به این معناست که سردبیر باید موارد زیر را همواره در نظر بگیرد:
- تلاش برای رفع نیازهای خوانندگان و نویسندگان.
- تلاش برای بهبود مستمر مجله.
- اتخاذ رویهها و فرآیندهایی برای تضمین کیفیت مطالب منتشرشده.
- پاسداشت آزادی بیان.
- حفظ یکپارچگی سوابق علمی در نشریه.
- جلوگیری از آلوده شدن استانداردهای فکری و اخلاقی با مصلحتهای تجاری.
- آمادگی برای انتشار اصلاحات، شفافسازی، بازپسگیری و عذرخواهی در صورت نیاز.
