زمین ساخت

زمین ساخت

بررسی زمین‌ساخت فعال شرق کوهزاد زاگرس براساس شاخص‌های زمین‌ریختی و شواهد سنجش ‌از دور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه اصفهان
2 گروه زمین شناسی، دانشگاه اصفهان، خیابان هزار جریب، ایران
10.22077/jt.2026.10831.1217
چکیده
کمربند چین‌خورده–رانده زاگرس به‌عنوان بخش مهمی از سامانه برخورد صفحات عربی و اوراسیا، یکی از فعال‌ترین پهنه‌های تکتونیکی ایران است. مرز جنوب‌شرقی این کمربند با پهنه فرورانش مکران ناحیه‌ای انتقالی و پیچیده ایجاد کرده که با تغییرات سریع در رژیم تنش و نرخ بالاآمدگی همراه است. در این پژوهش برای ارزیابی میزان فعالیت زمین‌ساختی در بخش شرقی زاگرس، سه شاخص پیچ‌وخم پیشانی کوهستان (Smf)، ضریب شکل حوضه (Ff) و گرادیان طولی رودخانه (SL) محاسبه و تحلیل شدند. در مجموع 119 پیشانی کوهستان و 66 حوضه زهکشی با استفاده از داده‌های SRTM و شبکه آبراهه‌ها بررسی شدند. همچنین به منظور شناسایی ساختارهای تکتونیکی، خطواره‌ها از تصاویر Landsat 8 استخراج و برای تدقیق محل و امتداد گسل‌های اصلی به کار گرفته شدند. نتایج نشان می‌دهد که بخش شرقی زاگرس از نظر زمین‌ساختی بسیار فعال است. پیشانی‌های کوهستان دارای مقادیر پایین Smf بوده و هندسه مستقیم آن‌ها بیانگر نقش راندگی‌های اصلی نظیر راندگی اصلی زاگرس و گسل زاگرس مرتفع است. شاخص Ff نشان می‌دهد حوضه‌های باریک و کشیده با مقادیر کمتر از 0.17 عمدتاً در مجاورت گسل‌های فعال میناب، گنو، دهران و بشاگرد قرار دارند. شاخص SL دامنه تغییرات گسترده‌ای داشته و بیشترین مقدار آن بیش از 8000 است که گویای ناهمگنی زیاد در میزان بالاآمدگی و کنترل شدید ساختاری بر شبکه زهکشی است. بر اساس شاخص IAT نیز بخش قابل توجهی از حوضه‌ها در رده‌های فعالیت زمین‌ساختی زیاد تا بسیار زیاد طبقه‌بندی می‌شوند.
کلیدواژه‌ها