زمین ساخت

زمین ساخت

نقش تکامل ساختاری پهنه‌های برشی زون سیستان در کنترل جایگیری، تمرکز و بازآرایی کانی‌سازی مس VMS تیپ قبرس در منطقه کوه‌خیری، شرق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده علوم دانشگاه فردوسی مشهد
2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
10.22077/jt.2026.11108.1224
چکیده
منطقه کوه‌خیری در جنوب‌غرب سربیشه و بخش مرکزی زون زمین‌درز سیستان در خاور ایران واقع شده و میزبان کانی‌سازی مس در توالی‌های آتشفشانی مافیک تا حدواسط کرتاسه بالایی است. این پژوهش با تلفیق داده‌های زمین‌شناسی صحرایی، ساختاری، پتروگرافی، کانه‌نگاری، دگرسانی و لاگ‌های حفاری، نقش دگرشکلی شکننده را در تمرکز و بازآرایی کانه‌زایی بررسی می‌کند. تحلیل‌های ساختاری نشان می‌دهد گسل‌ها و پهنه‌های برشی با روند غالب NW–SE، در اثر بازفعال‌شدن و افزایش موضعی نفوذپذیری، مسیرهای ترجیحی گردش سیالات را ایجاد کرده و بازآرایی کانه‌زایی اولیه را کنترل کرده‌اند. تمرکز کانه‌زایی در مجاورت هسته چین‌های کم‌شیب و محل تقاطع پهنه‌های برشی، نقش هم‌زمان چین‌خوردگی، شکستگی و تمرکز کرنش را در توزیع زون‌های کانه‌دار نشان می‌دهد. کانی‌سازی هیپوژن عمدتاً شامل پیریت ± کالکوپیریت در بافت‌های استوک‌ورکی، رگه–رگچه‌ای و پراکنده، همراه با دگرسانی کلریتی-اپیدوتی-کربناته است و با زون تغذیه یک سامانه VMS مس‌غالب تیپ قبرس سازگاری دارد. داده‌های ژئوشیمی چندعنصری شامل 0.003 تا 3.094 درصد Cu، 27 تا 1,023 ppm Zn، کمتر از 1 تا 82 ppm Pb، 2.78 تا بیش از 10 درصد Fe و 83 تا 3,474 ppm Mn است. غنی‌شدگی سوپرژن با کالکوسیت ± کوولیت و مس طبیعی و زون اکسیدان با مالاکیت، آزوریت و اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن و منگنز مشخص می‌شود. شواهد ساختاری و کانه‌شناسی نشان می‌دهد معماری اولیه سامانه VMS طی تکامل برخوردی زون سیستان بر اثر برش‌خوردگی، جابه‌جایی بلوکی و بازتوزیع کانه‌زایی دگرگون شده است. بنابراین، همراهی پهنه‌های برشی بازفعال‌شده، استوک‌ورک‌های پیریت–کالکوپیریت و دگرسانی کلریتی–اپیدوتی–کربناته می‌تواند شاخص اکتشافی مؤثری برای سامانه‌های VMS دگرشکل‌یافته در کمربندهای افیولیتی–برخوردی باشد
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 مهر 1405